Introwertyk – kim jest i jakie są jego cechy?

Wracasz z urodzin znajomej. Było naprawdę fajnie, a mimo to w tramwaju marzysz już tylko o słuchawkach i o tym, żeby przez najbliższe dwie godziny nikt niczego od Ciebie nie chciał. Brzmi znajomo? Możliwe, że jesteś introwertykiem albo introwertyczką. Introwertyk to osoba, która najlepiej odpoczywa w spokoju i we własnym towarzystwie, a długie przebywanie w dużej grupie ludzi męczy ją szybciej niż ekstrawertyka. To cecha osobowości, a nie wada, zaburzenie ani nieśmiałość. Poniżej wyjaśniam, skąd się bierze introwersja, jak rozpoznać introwertyka i czym różni się od ekstrawertyka.

Najważniejsze informacje o introwertykach

• Introwertyk woli spokój, mniejsze grono i czas na przemyślenie, a po intensywnym kontakcie z ludźmi potrzebuje odpoczynku w samotności.
• Introwersja i introwertyzm to synonimy, a oba słowa opisują cechę osobowości, nie chorobę.
• Pojęcie spopularyzował Carl Gustav Jung w 1921 roku, a dziś psychologia opisuje introwersję jako niski wynik na skali ekstrawersji.
• Przeciwieństwem introwertyka jest ekstrawertyk, a osoba ze środka skali to ambiwertyk.
• Introwertyk nie musi być nieśmiały, bo nieśmiałość to lęk przed oceną, a nie preferencja spokoju.

Kim jest introwertyk? Definicja introwertyzmu

Introwertyk to osoba, której uwaga i energia psychiczna kierują się raczej do środka, ku własnym myślom i przeżyciom, niż ku ludziom i wydarzeniom wokół. W praktyce dobrze czuje się w małym gronie albo sama ze sobą, potrzebuje czasu na przemyślenie sprawy, zanim się odezwie, a intensywne spotkania, nawet udane, zostawiają ją z potrzebą ciszy.

„Introwertyzm” i „introwersja” znaczą to samo i oba słowa znajdziesz w słownikach języka polskiego, m.in. w Słowniku PWN. Psycholodzy częściej piszą „introwersja”, w rozmowach częściej słychać „introwertyzm”. W tym tekście używam obu.

Introwersja nie jest problemem do naprawienia, tylko jednym z naturalnych sposobów funkcjonowania wśród ludzi. Nie znajdziesz jej w żadnej klasyfikacji chorób. Introwertyk nie jest też ekstrawertykiem „z usterką”, który powinien się bardziej postarać.

Carl Gustav Jung i „Typy psychologiczne”: czym jest introwertyzm według Junga?

Pojęcia introwersji i ekstrawersji spopularyzował szwajcarski psychiatra Carl Gustav Jung w książce „Typy psychologiczne” z 1921 roku. Po polsku ukazała się w 1997 roku w przekładzie Roberta Reszke.

Jung opisał dwie postawy wobec świata. Ekstrawertyk kieruje większość energii psychicznej na zewnątrz, ku ludziom, rzeczom i wydarzeniom, i to one go pobudzają. Introwertyk kieruje ją do środka: ważniejsze jest dla niego to, co sam myśli i czuje o danej sytuacji, niż sama sytuacja. Stąd u introwertyków skłonność do zaglądania do swojego wnętrza. Introspekcja, czyli przyglądanie się własnym myślom i emocjom, przychodzi im naturalnie.

Jung podkreślał, że nikt nie jest wyłącznie introwertykiem ani wyłącznie ekstrawertykiem. Każdy człowiek ma w sobie obie postawy, a u każdego jedna z nich przeważa. Z typologii Junga wyrosło później MBTI, w którym pierwsza litera typu, I albo E, oznacza właśnie introwersję albo ekstrawersję.

Czy introwersja to typ osobowości, czy jedna z cech osobowości?

To zależy od modelu, którym ją opisujesz. W MBTI introwersja to jedna z czterech preferencji, z których składa się typ osobowości, np. INFJ albo ISTP. W psychologii akademickiej, która opiera się głównie na modelu Wielkiej Piątki, introwersja nie jest osobnym typem, tylko niskim wynikiem na jednej z pięciu cech. Tą cechą jest ekstrawersja.

W psychologii osobowości trudno pominąć Paula Costę i Roberta McCrae, autorów kwestionariusza NEO-PI-R. Opisują oni ekstrawersję przez sześć składników: serdeczność, towarzyskość, asertywność, aktywność, poszukiwanie doznań i emocje pozytywne. Introwertyk wypada niżej na większości z nich. Woli spokojniejsze tempo, rzadziej szuka mocnych wrażeń i nie musi przejmować inicjatywy w rozmowie. Costa i McCrae zwracają uwagę, że osoby introwertyczne są raczej powściągliwe niż nieprzyjazne i raczej niezależne niż uległe.

Wyniki na tej skali układają się podobnie jak wzrost: najwięcej osób jest gdzieś pośrodku, a skrajnych introwertyków i ekstrawertyków jest mniej. Typ z testu MBTI to wygodna etykieta, a skala z Wielkiej Piątki pokazuje, jak silna jest Twoja introwersja. Oba podejścia opisują to samo zjawisko, tylko z inną dokładnością.

Czy osobowość introwertyka zależy od układu nerwowego?

Częściowo tak. Hans Eysenck, brytyjski psycholog urodzony w Berlinie, w latach 60. zaproponował, że introwertycy mają wyższy bazowy poziom pobudzenia kory mózgowej. Skoro ich układ nerwowy jest „rozkręcony” już na starcie, każdy dodatkowy bodziec, np. głośna muzyka czy tłum, szybciej przekracza poziom, który jest dla nich przyjemny. Ekstrawertycy według tej teorii szukają bodźców, żeby dojść do swojego optimum. Eysenck traktował ekstrawersję jako cechę temperamentu, czyli część osobowości silnie związaną z biologią.

Najbardziej znany eksperyment psychologiczny związany z tą teorią to test cytrynowy. W badaniach z lat 60., m.in. Sybil i Hansa Eysencków z 1967 roku, badanym kładziono na język kilka kropli soku z cytryny. Introwertycy średnio wydzielali więcej śliny niż ekstrawertycy, co miało świadczyć o silniejszej reakcji na bodźce. Brzmi jak ciekawostka z TikToka i trochę nią jest: kolejne badania dawały mieszane wyniki, a sama teoria pobudzenia nie wyjaśnia wszystkiego.

Introwersja ma też podłoże genetyczne, choć słabsze, niż sugeruje część internetu. Metaanaliza Vukasović i Bratko z 2015 roku, oparta na badaniach bliźniąt i rodzin, szacuje, że geny odpowiadają za około 40% różnic w cechach osobowości między ludźmi. Resztę wyjaśniają środowisko i doświadczenia. Geny dają skłonność do introwersji, ale nie wyrok: cechy osobowości zmieniają się powoli przez całe życie.

Jedno uproszczenie warto od razu odłożyć. Silna wrażliwość na bodźce zewnętrzne, czyli na hałas, ostre światło czy tłok, to nie to samo co introwersja. Psycholożka Elaine Aron, która opisała cechę nazywaną wysoką wrażliwością, szacuje, że około 30% osób wysoko wrażliwych to ekstrawertycy.

Jakie są cechy osobowości introwertycznej i jak rozpoznać introwertyka?

Introwertyka nie poznasz po tym, że jest cichy, tylko po tym, że po czasie z ludźmi potrzebuje odpocząć w spokoju. Cechy introwertyka najlepiej widać w zwykłych sytuacjach:

• Po intensywnym dniu z innymi ludźmi potrzebujesz czasu w samotności. Nie dlatego, że ktoś Cię zdenerwował, tylko dlatego, że musisz się „przestawić”.
• Wolisz jedną długą rozmowę niż dziesięć krótkich. Small talk przy ekspresie da się przeżyć, ale rozmowa o tym, czego ktoś się naprawdę boi, to już coś.
• Najpierw myślisz, potem mówisz. Na zajęciach albo na spotkaniu odzywasz się rzadziej, a gdy już to robisz, masz przemyślaną odpowiedź. Zdarza się, że ktoś powie to samo 10 sekund przed Tobą.
• Masz bogate życie wewnętrzne. W głowie układasz scenariusze rozmów, lubisz analizować, co ktoś miał na myśli, wracasz do książki czy serialu długo po napisach końcowych.
• Słuchasz uważnie. Ludzie mówią Ci rzeczy, których nie mówią innym, bo nie przerywasz i nie wtrącasz od razu własnej historii.
• Masz mniej znajomych, ale bliższych. Czat grupowy na 40 osób wyciszasz, a z dwiema osobami piszesz codziennie.
• Wolisz napisać wiadomość niż zadzwonić, bo pisząc, masz czas na zastanowienie.
• W dużej grupie wolisz się wycofać do roli obserwatora. Na imprezie lądujesz w kuchni z jedną osobą albo przy psie gospodarzy.

Żadna z tych cech nie jest obowiązkowa. Introwertyczka może uwielbiać koncerty, a introwertyk pracować w sprzedaży. Cechy introwertyczne tworzą ogólny wzorzec, a pojedyncze zachowanie niczego nie przesądza. Opinia, że introwertycy są dobrymi słuchaczami, bierze się właśnie z ich stylu rozmowy: mniej mówią, więc więcej słyszą.

Introwertyk a ekstrawertyk: czym się różnią?

Przeciwieństwem introwertyka jest ekstrawertyk, czyli osoba, którą kontakt z innymi ludźmi i duża liczba bodźców raczej nakręcają, niż męczą. Różnica nie polega na tym, że jeden lubi ludzi, a drugi nie. Relacje z innymi są ważne dla obu, tylko każdy inaczej dozuje kontakt.

Sytuacja	Introwertyk	Ekstrawertyk
Koniec imprezy	chce ciszy i czasu dla siebie	chętnie poszedłby jeszcze gdzieś
Rozmowa	woli jeden na jeden, najpierw myśli	dobrze czuje się w grupie, myśli na głos
Znajomi	mniejszy, bliski krąg	szeroki krąg znajomych
Nowe miejsce	najpierw obserwuje	od razu zagaduje
Praca	skupienie, mało przerw	burze mózgów, dużo kontaktu
Komunikacja	pisze wiadomości	dzwoni albo nagrywa głosówki

To tendencje, a nie reguły. Ekstrawertyczny kolega też czasem woli zostać w domu, a introwertyczna koleżanka potrafi rozkręcić imprezę.

Moim zdaniem najwięcej szkody w tej parze robi ocenianie. W szkole, na studiach i na rozmowach rekrutacyjnych chwali się tych, którzy mówią najwięcej, więc introwertycy łatwo dochodzą do wniosku, że coś jest z nimi nie tak. Nie jest.

Introwertyzm i ekstrawertyzm to skala: kim jest ambiwertyk?

Ambiwertyk to osoba ze środka skali, która ma cechy obu typów i zależnie od sytuacji zachowuje się bardziej introwertycznie albo bardziej ekstrawertycznie. Termin zaproponował amerykański psycholog Edmund S. Conklin w 1923 roku, ale przez dziesięciolecia mało kto go używał.

Ambiwertyków przypomniał Adam Grant z Wharton School. W badaniu 340 pracowników call center z 2013 roku najwięcej sprzedawali nie najbardziej przebojowi ekstrawertycy, tylko osoby ze środka skali ekstrawersji: około 151 dolarów na godzinę wobec około 115 dolarów u pozostałych. Grant tłumaczy to tym, że ambiwertycy potrafią zarówno przekonywać, jak i słuchać klienta.

Jeśli w części punktów z listy cech widzisz siebie, a w innych zupełnie nie, możliwe, że jesteś właśnie ambiwertykiem.

Typy introwertyków: który opisuje Ciebie?

Introwertycy nie są jednakowi. Psycholog Jonathan Cheek z Wellesley College razem ze swoimi studentkami opisał cztery rodzaje introwersji. Model nazywa się STAR, od pierwszych liter angielskich nazw: social, thinking, anxious i restrained. Większość introwertyków ma w sobie mieszankę wszystkich czterech rodzajów introwersji, tylko w różnych proporcjach.

• Introwertyk społeczny w dużych grupach ludzi szybko ma dość i woli kameralne spotkania albo samotność. Na imprezę pójdzie rzadko, a jeśli już, to na małą. Uwaga na nazwę: to nie jest „towarzyski introwertyk”, tylko ktoś, czyją introwersję widać właśnie w kontaktach towarzyskich.
• Introwertyk myślący dużo czasu spędza we własnych myślach. Ma bujną wyobraźnię i skłonność do introspekcji, ale niekoniecznie unika ludzi.
• Introwertyk lękliwy czuje się w towarzystwie skrępowany, a po spotkaniu długo wraca myślami do tego, co powiedział. U niego introwersja najbardziej przypomina nieśmiałość.
• Introwertyk powściągliwy potrzebuje czasu, żeby się rozkręcić. Najpierw obserwuje, potem działa, a z nowymi ludźmi rozmawia swobodnie dopiero po jakimś czasie.

Czy nieśmiałość należy do cech charakteru introwertyka?

Nie. Nieśmiałość to napięcie i lęk przed oceną w kontaktach z ludźmi, a introwersja to preferencja spokojniejszego, mniej intensywnego kontaktu. Jonathan Cheek i Arnold Buss w 1981 roku przebadali 952 studentów i pokazali, że nieśmiałość i towarzyskość to dwie osobne skłonności, a nie dwa końce jednej skali.

Dlatego istnieje śmiały introwertyk, który bez stresu wygłosi prezentację, a potem przez cały wieczór nie chce z nikim gadać. Jest też nieśmiały ekstrawertyk, który uwielbia ludzi, ale na każdej imprezie zjada go trema. Introwertyk wybiera spokój, bo tak woli, a osoba nieśmiała unika ludzi, bo boi się oceny.

Czymś jeszcze innym jest fobia społeczna, w klasyfikacji ICD-11 nazywana zaburzeniem lęku społecznego. To silny, utrzymujący się miesiącami lęk w sytuacjach społecznych, w których ktoś może Cię ocenić, na tyle mocny, że zaczyna ograniczać życie. Opuszczasz zajęcia, rezygnujesz z rozmów o pracę, nie jesteś w stanie zamówić jedzenia przez telefon. Jeśli tak to u Ciebie wygląda, to nie jest „po prostu introwersja” i warto porozmawiać z psychologiem albo psychiatrą. Z fobią społeczną da się skutecznie pracować, m.in. w psychoterapii poznawczo-behawioralnej.

Skąd introwertyk czerpie energię i dlaczego po imprezie potrzebuje ciszy?

Popularne wyjaśnienie brzmi tak: ekstrawertyk ma czerpać energię z ludzi, a introwertyk z samotności. Ta metafora jest trafna, ale badania dopisują do niej ważny szczegół.

Fińska psycholożka Sointu Leikas sprawdzała, jak ludzie czują się w ciągu dnia. Studenci kilka razy dziennie zapisywali, jak się zachowują i jak się czują. Po towarzyskim, „ekstrawertycznym” zachowaniu przychodziło zmęczenie, ale z opóźnieniem, po 2–3 godzinach. Ten „kac społeczny” dotyczył wszystkich badanych, niezależnie od tego, czy byli introwertykami, czy ekstrawertykami. Dłuższa interakcja z ludźmi kosztuje więc trochę energii każdego.

Różnica pojawia się, gdy ktoś ma grać ekstrawertyka dłużej. W eksperymencie Rowana Jacques-Hamiltona, Jessie Sun i Luke’a Smilliego z 2019 roku 147 osób przez tydzień celowo zachowywało się bardziej ekstrawertycznie. Osoby bardziej introwertyczne zyskały na tym mniej dobrego nastroju, za to czuły się bardziej zmęczone i mniej sobą.

Zmęczenie po ludziach nie jest więc wymysłem, ale nie jest też wyłącznie Twoją przypadłością. Introwertyk gorzej znosi długie bycie „na scenie” i potrzebuje więcej czasu spędzonego w samotności, żeby wrócić do siebie. Sposób spędzania czasu, który mu w tym pomaga, jest sprawą indywidualną: dla jednej osoby to serial pod kocem, dla innej bieganie ze słuchawkami, dla jeszcze innej gra online z jednym znajomym. Czerpanie energii z bycia samemu nie wymaga siedzenia w ciszy. Wystarczy, że bodźców jest mniej i nikt niczego od Ciebie nie oczekuje.

Introwertyk w pracy: jak sobie radzi?

Introwertyk w pracy najlepiej odnajduje się tam, gdzie może skupić się na zadaniu i sam decydować o tempie kontaktu z ludźmi. Jego mocne strony, czyli skupienie i uważne słuchanie, przydają się jednak w wielu zawodach, nie tylko w tych „cichych”.

Adam Grant, Francesca Gino i David Hofmann w badaniu z 2011 roku przyjrzeli się sieci pizzerii. Tam, gdzie pracownicy sami zgłaszali pomysły, wyższe zyski miały lokale z mniej ekstrawertycznymi kierownikami. Tam, gdzie pracownicy czekali na polecenia, lepiej wypadali szefowie ekstrawertyczni. Badacze tłumaczą to tym, że mniej ekstrawertyczny szef chętniej słucha i wdraża cudze pomysły.

Kanadyjski psycholog Brian Little, sam introwertyk, przez lata prowadził wykłady, na których zachowywał się jak rasowy ekstrawertyk. Nazywa to wolnymi cechami: potrafimy działać wbrew swojemu temperamentowi, gdy robimy coś, na czym nam naprawdę zależy. Warunek jest jeden. Kto przez dłuższy czas gra ekstrawertyka, potrzebuje potem „niszy regeneracyjnej”, czyli miejsca i czasu, w których może wrócić do siebie.

Kiedy życie zawodowe dopiero się zaczyna, np. w pierwszej pracy, pomaga kilka prostych rzeczy:

• Przed spotkaniem zapisz dwa lub trzy punkty, które chcesz powiedzieć. Łatwiej wtedy wejść w dyskusję.
• Zapytaj, czy możesz dosłać pomysły mailem po spotkaniu. W wielu zespołach to zupełnie normalne.
• Blokuj w kalendarzu czas na pracę w skupieniu.
• W open space słuchawki to nie foch, tylko narzędzie pracy.
• Po dniu szkoleń albo targów nie planuj wieczoru ze znajomymi.

Introwertyk w związku: czego potrzebuje, żeby związek się udał?

Introwertyk w związku potrzebuje bliskości bez presji i chwil przebywania w samotności, których partner nie traktuje jak odrzucenia. Po całym dniu na uczelni czy w pracy może chcieć posiedzieć z Tobą w jednym pokoju, każde ze swoim telefonem, i dla niego to jest wspólnie spędzony wieczór. Dla introwertyka udany wspólny wieczór nie musi oznaczać rozmowy przez cały czas. Na pierwszych randkach bywa wycofany i otwiera się stopniowo. Weekend u Twojej rodziny z trzema imprezami pod rząd może go wyczerpać, nawet jeśli wszystkich lubi.

Para introwertyk i ekstrawertyk może się świetnie dogadywać, pod warunkiem że żadne z nich nie próbuje przerobić drugiego na swoją modłę.

Relacje z introwertykiem: jak nie brać ciszy do siebie?

• Pytaj wprost, zamiast zgadywać: „Masz dziś ochotę wyjść czy wolisz zostać?”.
• Ustalcie przed imprezą, ile czasu na niej spędzicie i kiedy możecie wyjść.
• Nie odczytuj milczenia jako focha. Jeśli nie wiesz, co się dzieje, zapytaj.
• W trudnej rozmowie daj czas na odpowiedź. Introwertyk często chce przemyśleć sprawę i wrócić do niej później.

Działa to w obie strony. Introwertyk też powinien mówić, czego potrzebuje, zamiast liczyć, że partner albo partnerka się domyśli.

Test na introwertyzm: jak sprawdzić, czy jesteś introwertykiem?

Szybki test osobowości na próbę: policz, z iloma zdaniami się zgadzasz.

• Po całym dniu z ludźmi, nawet udanym, potrzebuję czasu dla siebie.
• Wolę spotkać się z jedną lub dwiema osobami niż z dużą grupą.
• Zanim zabiorę głos, chcę sobie wszystko przemyśleć.
• Dobrze się bawię we własnym towarzystwie.
• Najlepiej się skupiam, gdy nikt mi nie przeszkadza.
• Wolę napisać, niż zadzwonić.
• Po weekendzie pełnym planów potrzebuję dnia bez planów.
• W nowym towarzystwie najpierw obserwuję, a dopiero potem się odzywam.

Sześć lub więcej zgodnych odpowiedzi oznacza wyraźnie introwertyczne preferencje. Od trzech do pięciu to okolice środka skali, więc możliwe, że jesteś ambiwertykiem. Mniej niż trzy wskazują raczej na ekstrawersję. To zabawa, a nie pomiar.

Dokładniej sprawdzisz to w teście osobowości MBTI, który pokazuje, czy bliżej Ci do I czy do E, i dopasowuje jeden z 16 typów. Traktuj wynik jako punkt wyjścia do autorefleksji, a nie diagnozę.

Test osobowości MBTI: który typ jest introwertyczny?

W MBTI introwertyczne są wszystkie typy zaczynające się na literę I:

• ISTJ, czyli Logistyk: obowiązkowy i konkretny, ufa sprawdzonym faktom.
• ISFJ, czyli Obrońca: troskliwy i lojalny, pamięta o potrzebach innych.
• INFJ, czyli Rzecznik: idealista, który chce rozumieć ludzi.
• INTJ, czyli Architekt: strateg, który lubi mieć plan.
• ISTP, czyli Wirtuoz: spokojny praktyk, rozwiązuje problemy działaniem.
• ISFP, czyli Artysta: wrażliwy, żyje chwilą i ceni estetykę.
• INFP, czyli Pośrednik: marzyciel, który kieruje się wartościami.
• INTP, czyli Logik: analityk, który zawsze pyta „dlaczego?”.

FAQ – najczęściej zadawane pytania